Yaklaşık 20 yıldır ülkemizde yaşayan Teodora Doni ile konuştuk.

 

| dünyabizim.com |

2 Mayıs 2011 Pazartesi

 

O, Yeni Şafak gazetesinde köşe yazarı. Eşi, şair Sıtkı Caney. Doğup büyüdüğü yer Romanya. Yaklaşık 20 yıldır da ülkemizde yaşıyor. Bu özelliği, onun, ülkemize hem içerden biri hem de dışarıdan biri gibi bakmasını sağlıyor belki de. Kendisi her türlü mülakat-röportaj tekliflerine kapalı biri. Özel hayatıyla değil, düşünceleriyle tanınmak istemesinden kaynaklanıyor bu. Mülakat teklifimi kabul etmesi, ne yalan söyleyeyim, benim için de sürpriz oldu. Bu nezaketi için kendisine bir kez de buradan teşekkür ediyorum.

 

Teodora Doni ile yaptığımız mülakatın hem keyifle okunacağını hem de ufuk açıcı olacağını düşünerek sizleri mülakatla baş başa bırakıyorum.

 

Romanya’da doğdunuz, şair Sıtkı Caney ile evlisiniz ve bir ulusal gazetede köşe yazarısınız…

Bunlar, sizin hakkınızda bildiklerimiz.  Ama bunlar bir kişiyi tanımak için çok yeterli olmayan şeyler. Bize Teodora Doni’yi anlatır mısınız biraz? Bugününü şekillendiren geçmişi nasıldı Teodora Doni’nin?

 

Evet, öncelikle okuyucularınıza Selamünaleyküm dememe izin verin. Ayrıca sorularınıza cevap vermeden önce bir açıklama yapmak zorundayım: Şimdiye kadar birçok televizyon, gazete ve dergiden söyleşi için teklif geldi ancak hiçbirini kabul etmedim. Bunda zaman ayıramamamın da payı olmakla birlikte asıl neden, popülerlikle benim hayat tarzımın karşı karşıya olmasıdır, hepsi bu. Söyleşi tekliflerini kabul etmeyişimin onlara karşı özel bir kasıt veya küçümseme olarak anlaşılmasını istemem ve lütfen haklarını helal etsinler.

 

Sizin de dediğiniz gibi ulusal bir gazetede, Yeni Şafak’ta yazıyorum. Ondan önce bir süre Timetürk’te yazmıştım. Bu bilgiler yeterli lakin insanların hakkımda daha fazla bilgi edinmek istediklerinin farkındayım. Bu bilgiler yeterli diyorum çünkü insanların özel hayatımla değil yazılarımla, yazılarımın içeriğiyle ilgilenmelerini, eksikleri bulup tamamlamalarını tercih ediyorum.

 

Hem ayrıca ben kendimi yazar değil daha çok “okuryazar” olarak tanımlıyorum ve itiraf etmeliyim ki “okur” kısmını daha çok seviyorum. Tıpkı konuşmacı olmaktansa dinleyici olmayı daha çok sevdiğim gibi.

 

Eğer izin verirseniz hakkımda bildiklerinize bir iki ekleme yapmak istiyorum. Romanya’da sadece doğmadım, çocukluğum da orada geçti, eğitimim de aynı şekilde… Romanyalı ve Rumen olduğumu yazılarımda da defalarca belirtmeme rağmen hala bana ısrarla “ sen Romanya Türklerindensin” diyenler var.

 

Dört çocuklu bir ailenin en küçüğüyüm. Sizin de dediğiniz gibi şair Sıtkı Caney ile evliyim, iki tane çocuğum var, biri kız diğeri erkek. Yaşım, yazılarımdan dolayı tanıyanların düşündükleri veya tahmin ettikleri gibi değil, kızım on sekiz yaşında ona göre düşünün. Benimle birebir tanışanlara çekinmeden yaşımı söylüyorum ve genellikle Cahit Sıtkı Tarancı’nın Otuzbeş Yaş Şiiri’nin ilk dizesiyle “Yaş otuz beş, yolun yarısı eder” diyerek başlıyorum cevap vermeye ve otuz beşe ekliyorum geçen yılları.

 

Romanya, eski bir Demirperde ülkesi; dolayısıyla biraz disiplin/baskı olduğu algısı var bizde. Bir fikir vermesi açısından şunu sorayım: Romanya’da çocuklar nasıl büyür? Anneleri nelere dikkat ederek büyütür onları?

 

Sayın Özçelikçi, bildiğim kadarıyla siz eğitimcisiniz ve eski Demirperde ülkeleri hakkındaki algınız ve bilgilerinize dayanarak ki varsayalım bu bilgiler çok az, buna rağmen bir kıyaslama yapabilirsiniz. Şu anda Türkiye’de çocuklar nasıl büyüyor, okul hayatlarını kastediyorum. En basitinden birkaç gün öncesini 23 Nisan bayram törenlerini hatırlayalım. Ben o görüntüleri hatırladıkça maalesef acı acı tebessüm ediyorum. Belki bu anlamsız törenleri geçelim diyeceksiniz, o zaman Türkiye’de çocuklara anasınıfından itibaren neler öğretiliyor, günlük törenlere ve meşhur “Türküm, doğruyum, çalışkanım!” diye başlayan Öğrenci Andı’na ne diyelim? Bunlara bakılırsa disiplin değil baskının tam olarak ne olduğu daha iyi anlaşılacak. Rahatlıkla söyleyebilirim ki biz kesinlikle baskı görmedik, disiplin ayrı bir konu. Herkesin aile yapısı farklı, dolayısıyla anneler de ona göre büyütüyor çocuklarını. Annem otoriter veya disiplinli biri, ailesi birkaç nesil aynı şehirde yaşamış, yani bildiğimiz klasik şehirli insanlar, onun için biraz disiplinli ki aynı zamanda çalışan bir anne ve kontrolü sağlamak için yaptıklarından dolayı zaman zaman “çok otoriter bir annem var” dediğim oldu.

 

Romanya’da çocuklar şimdi nasıl büyüyorlar, diye sorarsanız açıkçası görebildiğim, takip edebildiğim kadarıyla bu konuda Romanya’nın Türkiye’den pek bir farkı kalmadı gibi, tam bir benzerlik olmazsa da ortak yönler çok diyebilirim.

 

İslamiyet’i seçmezden önce de İslam’ı duymuş olmalısınız. Nasıl bir İslam algısı vardı sizde? Bu algı, İslam’ı seçmenizi zorlaştırdı mı yoksa yardımcı mı oldu?

 

Küçük bir şehirde doğdum ve büyüdüm. Birkaç ırk bir arada yaşıyordu ve halen de öyle. Bu ırklardan özellikle Türk ve Makedon olanlar tıpkı annemin ailesi gibi birkaç nesildir aynı şehirde yaşıyorlar. Tahmin edeceğiniz gibi Türkler Müslüman’dı ki kendileri İslam’ı ne kadar biliyorlardı o da ayrı bir konu. Bilgisizlik -ki her iki tarafın bilgisizliğinden söz ediyorum- bazı hoş olmayan algıların oluşmasına neden oldu. Türkiye’ye bakarak ne demek istediğim daha iyi anlaşılır diye düşünüyorum ki bu algılar hakkında daha fazla konuşmak istemiyorum. İslam’ı seçerken bütün bunlar benim için ne zorlaştırıcı ne de kolaylaştırıcı oldu. Çünkü ben bunlara takılıp kalmadım. İslam’ı ana kaynağından Kur’an-ı Kerim’den öğrenmeye gayret ettim.

 

Bu arada sürekli sorulan “Nasıl ya da niçin Müslüman oldunuz?” sorusuyla ilgili olarak da siz de sormadan birkaç cümle söylemek istiyorum. Öncelikle “Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe iman etmek” insanın aklının da kalbinin de ruhunun da mutlaka hep birlikte Allah’a tam teslimiyetiyle mümkündür ve bunun “niçin”ini, “nasıl”ını aklın tek başına izah etmesi mümkün değildir. İslam’ı seçmemle ilgili olarak kimse benden ilginç ya da olağanüstü bir “hidayet hikâyesi” beklemesin çünkü öyle bir hikâyem yok.

 

Türkiye’ye gelelim… Türkiye’ye ilişkin de ilk olarak üç aşamalı şu soruyu yöneltmek istiyorum size: a) Türkiye’de ‘kadın olmak’, b) Türkiye’de ‘tesettürlü kadın olmak’, c) Türkiye’de ‘tesettürlü kadın yazar olmak’ nasıl bir şey?

 

Türkiye’de kadın olmak… Yıllar geçtikçe aradaki farkı daha iyi anlıyorum. Elbette ki tıpkı burada olduğu gibi Romanya’da da kadınlar şiddet görüyorlar ama bazı zorluklar ortak sayılır. Bozuk plak gibi tekrarlanan “sadece Türkiye’deki kadınlar şiddet görüyor” söyleminin doğru olmadığını zaten biliyoruz ki bu önyargı her şeyden önce mantığa aykırı. İnsanlık tarihi boyunca en çok kadın ve çocuklar şiddet görmüş ve görmeye devam ediyor. Ne yazık ki burada, Türkiye’de, halkının büyük çoğunluğunun Müslüman olduğu bu ülkede de durum farklı değil. İslam’ın özünden uzaklaşan insanlar zulümlerini töre diye dayatarak ne Müslümanlığa ne insanlığa sığacak eziyetlerle kadınlara her türlü baskı ve şiddeti uygulayabiliyor, acımasızca öldürebiliyorlar.

 

Türkiye’de ‘tesettürlü kadın olmak’ her açıdan zor;  hem devlet hem de bireyler baskı yapıyor. Bireylerin bir de “başörtülü, tesettürlü kadın cahildir, kendi kararını kendisi veremez” gibi algıları var ki bu kasıtlı önyargılı anlayışla mücadele etmek de çok kolay değil. Bir de bazı başörtülü, tesettürlü kadınlarda da aynı algıya kasıtlı olmazsa da benzer bir önyargıya zaman zaman tanık oluyorum ki bu çok daha üzücü.

 

Türkiye’de ‘tesettürlü kadın yazar olmak’ başörtülü yazar olmak apayrı bir konu diyebilirim. Durumu hem komedi hem dram olarak özetleyebiliriz. Her gün birilerinin size doğru parmak sallamasına, her gün birilerinin sizi bazen ukala, bazen tehditkâr bazen alaycı bazen hakarete varan tavırlarla İslam adına yargılamaya kalkışmasına karşı sağlam sinirlerle ve aklıselimle durabilmek kolay değil. Her yazınıza karşı kendilerince haddinizi bildirmek için hazır bekleyen sayısız insan var.

 

Yazılarınıza baktığımda, olaylara çoğu kişiden farklı baktığınızı görüyorum. Bunun en son örneği, “Tesettürlü aday yoksa oy da yok!” hareketinde ortaya çıktı. Birçok tesettürlü yazar bu konuda “kestirmeci ve tavizsiz” diyebileceğimiz bir yaklaşım sergilerken siz “Çözüme bak, “oy da yok” (muş), oy oy oy” başlıklı yazınızda, listelere tesettürlü aday konmasını sağlamanın yolunun bu olmaması gerektiğini vurgulayarak bu yaklaşımdan kısmen ayrı düştünüz. Bu farklı bakışınız, toplum, siyasiler, okurlar ve yazarlar katında nasıl yankı buluyor?

 

Herkes aynı şekilde, olaylara çok farklı baktığımı söylüyor ama bunu söyleyen insanlara şaşırıyorum. Elbette ki herkesin farklı bakış açıları olacaktır ancak doğru tektir, “hakikat” tektir ve ben daima “hakikat”e giden bir ortak yol bulmak gerekir diye düşündüm ve aslında farklı değilim daha doğrusu uçlarda dolaşmıyorum diyelim.

 

Yazılarımdan dolayı protesto eden de oldu, gereğinden fazla değer veren de küfreden de oldu, övgü yağdıran da. İtiraf etmeliyim ki çoğunlukla bir insanı şımartacak kadar iyi tepkiler aldım. Övgüler çok şükür şımartmadı beni ama çocukluğumdan beri küfre, hakarete karşı fobim var ve sadece bana değil başkalarına da küfredildiğinde ya da hakaret edildiğinde ne zaman ve ne şartta olursa olsun, sinirlerim altüst oluyor. Aslında beğeniler de eleştiriler de ölçülü olmalı zaten biliyorsunuz bu konuda hadis var “Sevdiğini ölçülü sev, bir gün düşmanın olabilir. Düşmanına ölçülü kız, bir gün dostun olabilir.”

 

İleriye dönük projeleriniz, diye sorsam…

 

Ben de çılgın projelerim var desem, biraz gülümsetmiş oluruz okuyucuları ama maalesef ileriye dönük hesaplar yapan biri değilim, hele projeden hiç anlamam.

 

Ama hayallerin de mi yok derseniz, elbette var, her insan gibi…

 

Açık yüreklilikle verdiğiniz cevaplar için teşekkür ederim.

 

Ben teşekkür ederim.

 

Fikri Özçelikçi konuştu

 

 

İnsanın dışarıdan kendi hayatına bakabilmesi çok da kolay değil. Bunu zaman zaman deniyorum elbette ama bütün çabalarıma rağmen yine de hakkımdaki yanlış algıları anlayamıyorum ve bu beni çok rahatsız ediyor.  Kimilerine göre İslam’ı seçmiş ve başımı örtmüş olmam cennete girmem için yeter de artar bile. Kimilerine göre beyni yıkanmış veya yobaz biriyim.

Evet, Sıtkı Caney’le yani bir şairle evlendim, Türkçeyi anadilimden çok daha iyi kullanabilecek kadar öğrendim ve sevdim. Daha çok Türkçe okuyor ve Türkçe yazıyorum.  Yalnızca popüler kültürden  beslenen birçok insan için daha çok bunlar merak konusu. Sıtkı Caney’le nasıl evlendiğimin,  Türkçeyi sonradan nasıl bu kadar öğrenebildiğimin ve nasıl Müslüman olduğumun hikâyesini anlatmamı bekliyor herkes. Düşüncelerimi merak eden yok.

İslam’ı ne zaman tanıdınız, Türkiye’ye gelme kararını nasıl verdiniz?

İslam'ı çocukluğumdan beri duyuyordum çünkü yazılarımda da zaman zaman belirttiğim gibi doğduğum yerde Müslümanlar yaşıyordu ayrıca Osmanlı ile ilgili okuduğum kitaplarda da İslam’dan söz ediliyordu. Ancak İslam’ı tam olarak tanıyışım ve seçişim Türkiye’ye geldikten sonra oldu. Türkiye’ye gelme kararı değil de Türkiye’de kalma kararı demek daha doğru olur ki bu kararı alışımda öncelikle İslam’ı seçmem ve Sıtkı Caney’le evlenmem en büyük etkendir.

Türkiye’de Müslüman bir kadın olarak kendinizi nasıl hissediyorsunuz?

Zaman zaman zor anlar yaşıyorum, burada yaşayan veya aslen buralı olan diğer tüm Müslüman kadınlar gibi. Ne yazık ki İslam’la hiçbir ilgisi olmayan dayanaksız birtakım kuralları hala İslam adına Müslüman kadınlara dayatmaya çalışanlar var. Gönül istiyor ki Müslüman bir ülkede en azından Müslümanlar; kadınlar ve erkekler olarak birbirlerinin haklarına saygılı olsun ve sahip çıksın.

Romanya’da yaşarken Türkiye’de yaşayan kadınlara dair izlenimleriniz nelerdi? Gelince neler değişti?

Diğer kadınlardan farklı olduklarını düşünmüyordum sadece Türkiye’nin bir İslam ülkesi olduğunu ve bazı kadınların çarşaf giydiğini biliyordum. İstanbul’da çarşaf giyen kadınları ilk gördüğümde tam anlamıyla büyülenmiştim. Genç ve sadece gözleri görünüyordu ama çok güzellerdi. O günü hiç bir zaman unutmadım. Bütün kadınların çarşaf giymediğini biliyordum, bazı tarihi filmlerde de görmüştüm, o yüzden Türkiye’ye gelince de şaşırmamıştım. Türkiye’deki kadınlarla ilgili olarak beni asıl şaşırtan kadınlara yönelik şiddetin, töre cinayetlerinin ve az önce de dediğim gibi İslam adına Müslüman kadınlara dayanaksız kurallar dayatmanın yaygınlığı oldu.

 Şair eşi olmak zor mu?

Bir başka şair "şair karısı olmak akıl kârı değil demişti" ki bazen ben de öyle düşünüyorum. Ama şairin eşi de okuryazar veya en azından okur olursa hayat daha çekilir hale geliyor. Diğer türlü hakikaten çok zor bir durum ki bu zorluk her iki taraf için geçerli diye düşünüyorum.

Yazmaya nasıl başladınız?

Çocukluğumdan beri okumayı seven biriyim ve yazmaya da okulda ki kompozisyon ödevlerini saymazsak ablama gönderdiğim mektuplarla başladım. Ben ortaokul öğrencisiyken en büyük ablam yüksek öğrenim için başka bir şehre taşınmıştı. Annem gibiydi aslında ablam.  Çünkü annemiz çalışan bir kadındı ve bizimle daha çok ablam ilgilenmek zorunda kalırdı. Başka bir şehre gittiği zaman, ona her gün mektup yazacağıma söz vermiştim, bir çeşit günlük gibi olmaya başlamıştı o mektuplar. Sonra günlük tutmaya devam ettim yıllarca. Bir şairle evlenince uzun süre bir evden biri “yazar”sa yeter ben sadece “okur”um diye düşündüm ama daha sonra sorumluluk duygusu olarak gördüğüm yazma isteğime çok da fazla direnemedim. Yeniden “günlük” tutmaya, ardından Timeturk’te  ve dergilerde yazmaya başladım. İki yıla yakın bir süredir de sizin de bildiğiniz gibi Yeni Şafak’ta yazıyorum.

Çok tartışmalı konular hakkında kesin ve net cümlelerle fikirlerinizi ifade ediyorsunuz. Gazete köşelerinden sağa sola mesajların gönderildiği bir dönemde bu duruş sizi zorlamıyor mu?

Gerçeği söylemek gerekirse diğer türlü davranırsam ve yazarsam işte o zaman asıl  beni zorlar yani  başka biri gibi davranmış olurum ki bunu asla yapamam. Doğruluğuna inandığım düşüncelerimi ve tüm kalbimle hissettiklerimi lafı eğip bükmeden kesin ve net olarak okur’la paylaşmak benim için öncelikle bir sorumluluk gereğidir. Bazılarının tepkilerinden çekinerek bende karşılığı olmayan cümleler kurmak benim için kesinlikle çok daha zor ve hatta imkânsız, öyle yapmaktansa hiç yazmamayı tercih ederim.

Todora Doni nasıl bir annedir?

Her insan mutlaka ben iyi biriyim der ama çocuklarım galiba beni biraz otoriter biri gibi görüyor ki sanırım gerçek payı var.

Eski bir demir perde ülkesinde doğmuş olmanın sizdeki yansıması nasıl?

Çocukluğumun geçtiği o komünizm döneminin bendeki en önemli yansıması daha çok sorumluluk, düzen ve disiplindeki aşırı hassasiyettir.

Muhafazakâr kadının tüketime odaklandığı bir dönemde yazmak yani üretmek bir manifesto mu?

Muhafazakâr kadın derken kimi kast ettiğinizi  tam olarak bilemiyorum. Ama galiba  dindarlığını ön plana çıkartanları dindarım diyenleri kast ediyorsunuz ki dindar bir kadın veya erkeğin neden kendini muhafazakâr olarak tanımladığını anlamakta zorluk çekiyorum. Neyi muhafaza ediyorlar tam olarak çözemedim.

Yazmak konusuna gelirsek; öncelikle bir yazarın neyi, nasıl ve nerede yazdığına bakmak gerek.  Bir moda dergisinde ya da fikirden arındırılmış gazetelerden birinin magazin sayfasında yazmak üretmek değil sadece tüketimi tetiklemektir. Zaten oralarda yazanların  da farklı bir niyet ve amaçları yok. Ama kalemiyle zulme karşı duranlar, hakikatin ve isyanın dili olanlar başka ki ben kendimi bu gruptan sayıyorum.

Yazmanın hayatınızdaki karşılığı nedir?

Az önce de söyledim benim için “yazmak”,  bende karşılığı olan cümleleri, doğruluğuna inandığım düşüncelerimi ve tüm kalbimle hissettiklerimi başka zihinlerle ve gönüllerle paylaşmaktır. Bu paylaşmayı ben bir sorumluluk olarak görüyorum ve yazmanın hayatımdaki en önemli karşılığı işte bu sorumluluk duygusudur. Elbette “yazmazsam ölürüm” gibi bir durum söz konusu değil ancak imkânlar elverdiği ve sürdürebildiğim ölçüde yazmanın ve okumanın her zaman hayatımda önemli bir yeri olacak inşallah.

Eskiden şık giyinmedikleri için eleştirilen tesettürlülerden şimdi “trendsetter” olmaları bekleniyor. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Şık giyinmedikleri için eleştirildikleri doğru olabilir ancak kimsenin tesettürlülerden “trendsetter”  olmalarını beklediği yok.  Tesettürlülerden “trendsetter”  olmalarının beklendiğini sananlar varsa onlar da kesinlikle yanılıyorlar. Yeri gelmişken özellikle söylemek istiyorum ki şık giyinmek başka, kapitalizmin temel aldatmacalarından biri olan “moda”ya teslim olmak başka. Her Müslüman kadının ve erkeğin buna büyük bir titizlikle dikkat etmesi gerekir diye düşünüyorum.

Bu keyifli söyleşi için teşekkür ederim.

Ben de teşekkür ediyorum size, Turuncu dergisi ailesine ve okuyucularına… Rabbim çalışmalarınızı bereketlendirsin inşallah.

 

2011 / TURUNCU Dergisi